Η γλώσσα αποτελεί το σημαντικότερο μέσο επικοινωνίας του ανθρώπου και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Η κατάκτηση των γλωσσικών δεξιοτήτων ξεκινά από τη βρεφική ηλικία και εξελίσσεται σταδιακά μέσα από την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Ωστόσο, ορισμένα παιδιά παρουσιάζουν δυσκολίες στην ανάπτυξη ή στη χρήση της γλώσσας, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη γλωσσική τους επίδοση τόσο στην καθημερινότητα όσο και στο σχολικό περιβάλλον.

Τι είναι οι γλωσσικές διαταραχές;

Οι γλωσσικές διαταραχές είναι νευροαναπτυξιακές δυσκολίες που επηρεάζουν την κατανόηση ή/και την παραγωγή του προφορικού λόγου. Οι δυσκολίες αυτές δεν οφείλονται σε προβλήματα ακοής, νοητικής αναπηρίας ή ανεπαρκούς γλωσσικής έκθεσης και μπορεί να εμφανίζονται από την προσχολική ηλικία.

Οι γλωσσικές διαταραχές μπορεί να αφορούν:

• την κατανόηση του λόγου (αντιληπτικός λόγος),
• την έκφραση του λόγου (εκφραστικός λόγος),
• ή και τους δύο αυτούς τομείς ταυτόχρονα.

Πώς επηρεάζεται η γλωσσική επίδοση;

Η γλωσσική επίδοση αναφέρεται στο επίπεδο λειτουργίας του παιδιού στις γλωσσικές δεξιότητες που απαιτούνται στην καθημερινή ζωή και στη σχολική μάθηση.

Ένα παιδί με γλωσσική διαταραχή μπορεί να παρουσιάζει:

• περιορισμένο λεξιλόγιο,
• δυσκολία στην κατανόηση σύνθετων οδηγιών,
• γραμματικά λάθη που επιμένουν για την ηλικία του,
• δυσκολία στη δημιουργία ολοκληρωμένων προτάσεων,
• δυσκολία στην αφήγηση γεγονότων ή ιστοριών,
• περιορισμένη λεκτική συμμετοχή σε συζητήσεις,
• δυσκολίες στην εύρεση της κατάλληλης λέξης,
• μειωμένη κατανόηση εννοιών, χρονικών σχέσεων και αφηρημένων λέξεων.

Καθώς το παιδί μεγαλώνει, οι δυσκολίες αυτές γίνονται περισσότερο εμφανείς όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις του σχολείου.

Επιπτώσεις στη σχολική μάθηση

Η γλώσσα αποτελεί τη βάση σχεδόν όλων των μαθησιακών αντικειμένων. Για τον λόγο αυτό, οι γλωσσικές δυσκολίες μπορεί να επηρεάσουν:

• την εκμάθηση της ανάγνωσης,
• την κατανόηση κειμένων,
• την ορθογραφία,
• τη γραπτή έκφραση,
• την επίλυση προβλημάτων,
• τη συμμετοχή στην τάξη,
• την απομνημόνευση πληροφοριών.

Πολλά παιδιά φαίνονται να γνωρίζουν την απάντηση, αλλά δυσκολεύονται να τη διατυπώσουν λεκτικά.

Επιπτώσεις στην κοινωνική ανάπτυξη

Οι γλωσσικές δυσκολίες δεν περιορίζονται μόνο στη μάθηση. Επηρεάζουν και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Το παιδί μπορεί να:

• δυσκολεύεται να συμμετέχει σε παιχνίδια με συνομηλίκους,
• παρερμηνεύει κοινωνικά μηνύματα,
• δυσκολεύεται να διατηρήσει μία συζήτηση,
• απογοητεύεται όταν δεν γίνεται κατανοητό,
• εμφανίζει χαμηλή αυτοεκτίμηση ή αποφυγή επικοινωνίας.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;

Η έγκαιρη αξιολόγηση από λογοθεραπευτή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν το παιδί:

• παρουσιάζει καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου,
• δυσκολεύεται να κατανοήσει οδηγίες σε σχέση με τους συνομηλίκους του,
• χρησιμοποιεί πολύ απλές προτάσεις για την ηλικία του,
• δυσκολεύεται να αφηγηθεί μία ιστορία,
• εμφανίζει επίμονες γλωσσικές δυσκολίες μετά την έναρξη του σχολείου,
• παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες στην ανάγνωση ή στη γραπτή έκφραση.

Η πρώιμη παρέμβαση οδηγεί σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα και μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης δευτερογενών μαθησιακών και ψυχοκοινωνικών δυσκολιών.

Ο ρόλος της λογοθεραπείας

Η λογοθεραπευτική παρέμβαση σχεδιάζεται εξατομικευμένα σύμφωνα με τις ανάγκες κάθε παιδιού. Οι στόχοι μπορεί να περιλαμβάνουν:

• εμπλουτισμό λεξιλογίου,
• ανάπτυξη γραμματικών και συντακτικών δομών,
• βελτίωση της κατανόησης προφορικού λόγου,
• ανάπτυξη αφηγηματικών δεξιοτήτων,
• ενίσχυση πραγματολογικών δεξιοτήτων,
• καλλιέργεια φωνολογικής επίγνωσης,
• υποστήριξη των δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής.

Η συνεργασία λογοθεραπευτή, γονέων και εκπαιδευτικών αποτελεί βασικό παράγοντα για τη γενίκευση των δεξιοτήτων του παιδιού σε όλα τα περιβάλλοντα.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;

Οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τη γλωσσική ανάπτυξη μέσα από καθημερινές δραστηριότητες:

• συζητώντας με το παιδί κατά τη διάρκεια της ημέρας,
• διαβάζοντας βιβλία και κάνοντας ερωτήσεις κατανόησης,
• επεκτείνοντας τις προτάσεις του παιδιού με σωστά γλωσσικά πρότυπα,
• ενθαρρύνοντας την περιγραφή εμπειριών,
• περιορίζοντας την παθητική έκθεση σε οθόνες και αυξάνοντας τις ευκαιρίες για πραγματική επικοινωνία.

Συμπέρασμα

Οι γλωσσικές διαταραχές δεν αφορούν μόνο την ομιλία, αλλά επηρεάζουν ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων που σχετίζονται με την επικοινωνία, τη μάθηση και την κοινωνική συμμετοχή του παιδιού. Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών και η κατάλληλη λογοθεραπευτική παρέμβαση μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά τη γλωσσική επίδοση και να προσφέρουν στο παιδί τα απαραίτητα εφόδια για την ακαδημαϊκή και κοινωνική του εξέλιξη. Η έγκαιρη υποστήριξη δεν βοηθά μόνο το παιδί να επικοινωνεί αποτελεσματικότερα, αλλά συμβάλλει και στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της αυτονομίας και της συνολικής ποιότητας ζωής του.

Νικολέτα Φρούντα

Λογοθεραπεύτρια, ΜΑ